تاریخنامه

شهر اسلامی

   اسلام دینی که در مکه پا به عرصه نهاد و با هجرت پیامبر(ص)، یثرب را در شبه جزیره عربی به مرکزیتی برای مدنیت و تمدن تبدیل کرد. تعالیم اسلام بیش از هر دین و آیینی به شهر و شهروندی عنایت دارد.


   در قرآن کریم، دو کلمه اعرابی و عربی به معنی بادیه نشینی و شهرنشینی بی گفتگو مژده خروج از بدویت و ورود به تمدن و مدنیت می دهد. هجرت از مکه به مدینه و از بادیه به حاضره نشان از ظهور مدنیتی جدید دارد که با بعثت نبوی آغاز و با هجرت آن بزرگوار پی نهاده شد.

    در عصر فتوحات شهرهای جدیدی برابر با نیاز مسلمین در دل سرزمین های که به تصرف اسلام درآمد و مردمان آن به اسلام در آمدند و یا حاکمیت اسلامی را پذیرفتند، بنیاد نهاده شدند. کوفه و بصره در عراق، جاجیه و جواث در شام و فسطاط در مصر و قیروان در مغرب از این شهرها هستند.

   نگارش کتبی همانند خطط و مدن و مسالک و بلدان همه بیانگر اهمیت شهر اسلام است. نقشه های شهرهای اسلامی و کیفیت بنای آن به گونه ای بود که مرکزیت شهر با نماد دینی آغاز می شد و از آن نقطه که مسجد بود محلات و کوچه ها تعیین می شد.

   خصوصیات شهرهای اسلامی به اختصار:

- وجود قلعه برای دفاع

- وجود محلی مختص برای هجرت که هجوم مهاجران به شهر اصلی را دفع می کرد.

- وجود مرکز شهر با مسجد، بازار و مدارس با نماد و رمزهای دینی.

- وجود محله ای خاص برای ارباب حرف و مشاغل به گونه ای که هم روابط بین شهروندان را فراهم می کرد و هم استقلال نسبی برای هر محله پدید می آورد.

- پیش بینی محلی برای مسافران خارج از دیوار شهر.

- گورستان در خارج از دیوار شهر.

 

آئینه وند، صادق، «شهر اسلامی»، چکیده مقالات همایش توسعه محله ای اسفند ١٣٨٣، ص ۴١-۴٣.

   + محمدجعفر اشکواری ; ٦:٠۳ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۱٧ امرداد ۱۳۸٩
comment نظرات ()
BlogLike textcolor="#333333" linkcolor="#2f57a2" backgroundcolor="#ffffff">