تاریخنامه

مسجد - خان

   جُرج مَقدِسی نویسنده کتاب The rise of colleges معتقد است شکل گیری مدرسه در  تمدن اسلامی مراحلی را طی کرده است...


  این مراحل عبارتند از: مسجد، مسجد-خان، مدرسه.  مسجد به عنوان اولین مرکز تعلیم و آموزش در اسلام مطرح بوده است. البته ایشان مسجد  را  با عنوان 'in its role as a colleg of law" "مدرسه للفقه" در نظر می گیرد چون معتقد است در این دوره اساس تعلیم در مسجد، فقه بوده است.

   مسجد-خان در مرحله دوم این روند قرار دارد. به دلیل حضور طلاب و دانشجویان فقه برای یادگیری فقه و به دلیل طولانی بودن آموزش، تهیه مسکن جهت سکونت طلاب سبب تاسیس "خان" شد. بنابراین "خان" در کنار دیگر کارکردهای خود، به عنوان مکانی برای سکونت طلاب و دانشجویان خارجی بکار می رفت که در جوار مساجد ساخته می شد.

   مرحله سوم، بوجود آمدن مدرسه است. ایشان گسترش مسجد - خان در قرن چهارم هجری را پیش درآمد تاسیس مدارس در قرن پنجم هجری می داند.

   نکته مهم این است که، نظر مقدسی با  مطالبی را که افرادی چون غنیمه، شلبی و حتی نویسنده مقاله "تعلیم و تربیت در اسلام" در دانشنامه جهان اسلام آورده اند، متفاوت است. افراد نامبرده هیچ اشاره ای به پدیده مسجد - خان در آموزش و پرورش اسلامی اشاره نمی کنند و تنها در مقاله "تعلیم و تربیت" از "خان" به عنوان یک نهاد آموزشی کوچک یاد شده است. ضمنآ، مقدسی به مدارسی که در قرن چهارم در نیشابور و سرزمین های شرقی خلافت وجود داشته هیچ شاره ای نمی کند. مدارسی چون سعدیه، بیهقیه و ...

 

 

Makdisi, The rise of colleges, pp 27-32

 

   + محمدجعفر اشکواری ; ٦:٢۸ ‎ب.ظ ; دوشنبه ۱٠ خرداد ۱۳۸٩
comment نظرات ()
BlogLike textcolor="#333333" linkcolor="#2f57a2" backgroundcolor="#ffffff">