تاریخنامه

دو قرن...؟!!

   حتمآ کتاب دو قرن سکوت مرحوم زرین کوب را مطالعه کرده اید. ایشان دو قرن اول اسلام از حمله اعراب تا ظهور دولت طاهریان (207هـ) را دو قرن سکوت نامیده اند.


  مرحوم زرین کوب معتقدند که در طی این دو قرن عنصر ایرانی در انزوا بوده و زبان ایرانی خاموشی گزیده بود و سخن خویش جز به زبان شمشیر نمی گفت. زمانی که دولت طاهریان در ایران بوجود آمد، ایرانیان استقلال خود را به دست آوردند و شروع به فعالیت در زمینه های مختلف کردند و در صدد احیای خویش بر آمدند.

  شهید مطهری در کتاب خدمات متقابل اسلام و ایرانیان، معتقدند ایده "دو قرن سکوت" از برخی مستشرقین گرفته شده است که در رآس آنان سرجان ملکم قرار دارد. ایشان در رد این ایده می نویسد: "اگر از دید امثال سرجان ملکم بنگریم، یعنی توده ایرانی را ندیده بنگریم و به تحولات فرهنگی و غیر فرهنگی ثمربخش بی نظیر که در همین دو قرن رخ داد و سخت به حال توده ملت ایران مفید افتاد توجه نکنیم و تنها طبقه حاکمه را در نظر بگیریم، حق داریم دوره ای را که ایران جزء قلمرو خلافت بوده، دوره سکوت و سکون بنامیم". (خدمات متقابل، ص585)

   دکتر محمد محمدی ملایری در کتاب تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی، ج3، در ضمن مطالب خود به این نکته اشاره دارد که این دو قرن اگرچه سکوت سیاسی بوده ولی بهتر است آن را دوران انتقال فرهنگ ایرانی به اسلام و عصر تعامل بین دو عنصر اسلام و ایرانی بدانیم.

  دکتر آذرنوش در کتاب چالش میان فارسی و عربی: سده های نخست با بیان برخورد ها و تعاملات ایرانیان و اعراب در طی این مدت،  این دو قرن را دورانی پر از هیاهو می خوانند که حوادث و اتفاقات بزرگ و کوچکی در آن رخ داده که نمی توان عنوان "سکوت" را برای این دو قرن بکار برد. (ص 13-81).

   البته زرین کوب در مقدمه چاپ دوم (1336)نیز متذکر می شود که عده ای از ایشان پرسیده بودند که چرا برای این دوران عنوان "دو قرن آشوب و غوغا" بکار نبرده اند که ایشان هم در جواب نوشته اند: "این کتاب را وقتی که نوزادی خرد بود بدان نام می شناختند چه زیان دارد که اکنون نیز با این رشد و نمائی که یافته است بهمان نام سابق بشناسند؟"

  آیا به نظر نمی رسد که مرحوم زرین کوب نیز با توجه به آنچه در مقدمه چاپ دوم بیان داشته اند، تا حدودی از بیان این عنوان عقب نشینی کرده باشند؟

 

 

   + محمدجعفر اشکواری ; ۱۱:٠٤ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ۱٦ اردیبهشت ۱۳۸٩
comment نظرات ()
BlogLike textcolor="#333333" linkcolor="#2f57a2" backgroundcolor="#ffffff">