تاریخنامه

پیچ...

متونی که در ادبیات دوره‌ی اسلامی در زمینه‌ی عجایب‌نگاری به رشته تحریر درآمده‌اند، علی‌رغم بیان شگفتی‌ها و غرایب سرزمین‌های مختلف، اطلاعات دیگری نیز ارائه می.دهند. می‌توان گفت که عجایب‌نگاری ها منبع قابل اتکایی در زمینه‌ی مردمشناسی جوامع اسلامی به شمار می‌روند، زیرا اطلاعات فراوانی درباره‌ی باورداشت‌ها، پندارها، انواع بازی‌ها، دغدغه‌ها، گروه‌های مختلف مردم و غیره ارائه می‌دهند. یکی از این متون، تحفه‌الغرائب اثر محمد بن ایوب الحاسب الطبری (د. ح. 485 ق) است که افزون بر عجایب‌نگاری، اطلاعات فراوان دیگری نیز ارائه می‌دهد.


به عنوان نمونه در باب دهم کتاب که «در نمودن بازی‌ها و نیرنگها و شگفتی‌های لطیف و چابک» نام دارد، مولف به ترفندهای شعبده‌بازان پرداخته است و روش‌هایی که آنان بوسیله‌ی آن مردم را مجذوب و سرگرم می‌کردند:

«اگر خواهی که شگفتی نمایی، مرغی کنی و بر سر چوبی بگردانی به چابکی چنان که عجب بود، بیاور آن گیاهی که آن را جودر خوانند و به آن چوبکها بود سیاه پیچیده. تو آن چوبک از وی باز کن و مرغکی از چوب بساز و بر سر آن چوب بزن. پس پاره ای موم بگیر و بر سر ناخن نِه و آن مرغک را بدان موم اندر نشان و زمانی لب می جنبان، یعنی افسون می خوانم. چون خواهی که بگردد، پنهان از مردمان انگشت تر کن و بر آن چوبک بمال، چنان که تر شود. چون چوبک تر شود، آن مرغک بر آن چوب بگردد بر خویشتن از آن پیچیدگی که اندر چوب است. چون دانستی که پیچیدن چوب سپری شد، یک زمان درنگ کن، پس بگوی که مرغک دوباره بازگرد. چون چوب خشک شده باشد، پیچیدن باز پس گردد و تو دو نوع بازی نموده باشی به چابکی. این چوب را مشعبدان «پیچ» خوانند».

                                               طبری، تحفه الغرائب، ص 68.

   + محمدجعفر اشکواری ; ۱٢:۱٥ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۱٠ دی ۱۳٩۱
comment نظرات ()
BlogLike textcolor="#333333" linkcolor="#2f57a2" backgroundcolor="#ffffff">