تاریخنامه

استرابادی ها و اخباری گری

از جریانات فکری عالم تشیع می توان به «مکتب اخباری» اشاره کرد. این مکتب اعتقاد به پیروی مطلق از احادیث و روایات داشت و روش‌های اجتهادی و اصول فقه را نمی‌پذیرفت. این جریان فکری در قرن یازدهم هجری موجودیت خود را آشکار کرد. نکته حائز اهمیت در این جریان فکری، نقش استرابادی ها (گرگانی ها) در این جریان فکری است. 


بنیانگذار این مکتب را شخصی به نام« ملا محمد امین استرابادی» دانسته اند. ملامحمد امین در اواخر قرن یازدهم هجری به دنیا آمد. وی نخست در گروه مجتهدان قرار داشت و از آن‌ها پیروی می کرد تا اینکه به یکباره از آنها روی برتافت. محمد امین استرآبادی (متوفی 1033 یا 1036) با نگارش «فوائد‌المدنیه» در ربیع الاول 1031هجری درحجاز و فرستادن آن به نجف و ایران، مکتب اخباری‌گری را رسماً بنیاد نهاد. استرابادی خود را دنباله رو شیخ کلینی صاحب کتاب «الکافی»، شیخ صدوق و پدرش می دانست.

درباره سبب ظهور تفکر اخباری در ملا محمد امین استرابادی، چند احتمال و فرض مطرح است که یکی از آن‌ها را وجود شخص دیگری از دانشمندان استراباد به نام« میرزا محمد استرابادی» از رجال نویسان برجسته شیعه دانسته اند زیرا وی از آموزگاران ملا محمد امین و پدر همسر ملا محمد امین بود و اندیشه‌ی اخباری‌گری را به او آموخت. سپس ملا محمد امین هم به دستور وی برای گسترش مکتب اخباری، کتابی در این باره با عنوان «الفوائدالمدنیه» را تألیف کرد. چنان‌که ملا محمد امین گفته، میرزا محمد او را به خاطر نگارش این کتاب تشویق نموده است. درباره صحت این سخن نظرات متفاوتی وجود دارد که در این جا مجال به پرداختن آن نیست. میرزامحمد استرابادی که از او به عنوان استاد ملا محمد امین نامبرده شده کسی است که یکی از بزرگترین کتابها در علم رجال و آیات الاحکام نوشته است.

با وفات این دو دانشمند استرابادی، بار دیگر مکب اخباری به راه خود ادامه داد و بسیاری از دانشمندان از این مکتب دفاع کردند تا اینکه آن دوباره بوسیله فردی به نام« میرزا محمد اخباری »که مادرش و جد پدری اش از اهالی استراباد بود گسترش یافت. وی به خاطر داشتن این تفکر رنج های بسیاری را متحمل شد وی هیچ گاه از مخالفت علنی با اصولیون خودداری نکرد تا اینکه حکم قتل او بوسیله مجتهدان زمان صادر شد. در پی آن گروهی به خانه او هجوم بردند و او را  در سال 1232 هجری قمری به قتل رساندند و پیکرش را با بستن ریسمان به پای وی در کوچه و بازار گردانیدند.

از دیگر اخباریون نامی، میریوسف علی استرابادی از دانشمندان دوره صفویه است. وی بنابرگفته خودش در استراباد زاده شده و از سادات حسینی و نسبش از جهت مادری به سادات شیرنگ گرگان می رسد. وی رساله ای با نام «اسئله یوسفیه» نوشت. این رساله حاصل مکاتبات وی و قاضی نورالله شوشتری است. قاضی نورالله و میر یوسف علی در دهه های پایانی قرن دهم و دو دهه اول قرن یازدهم هجری در هند و عمدتا در شهر آگره می‌زیستند. میر یوسف علی استرابادی نماینده تفکر اخباری و قاضی نورالله نماینده تفکر شیعه اصولی بود. در این رساله جدال میان این دو تفکر بسیار مشهود است.

 به هر حال باید گفت که از سرزمین استراباد پرچمداران مکتب اخباری ظهور کرده اند هر چند که در خود این منطقه حضور اخباری‌گری بسیار محدود بود و بالعکس باید گفت در این دوران از این منطقه، بزرگانی همچون حکیم میرداماد و میرفندرسکی ظهورکرده اند که هریک از آن نقش بسزایی در توسعه علوم عقلی داشتند.

---مطلب فوق را یکی از دوستانم به نام محمدانصار (دانش آموخته فقه و مبانی حقوق) برایم ارسال کرد و با تغییراتی در تاریخنامه قرار داده شد. با سپاس از ایشان.

   + محمدجعفر اشکواری ; ۱۱:۳٦ ‎ب.ظ ; شنبه ٩ اردیبهشت ۱۳٩۱
comment نظرات ()
BlogLike textcolor="#333333" linkcolor="#2f57a2" backgroundcolor="#ffffff">