تاریخنامه

روز از نو...به کجا؟!

ابتدا سال جدید را به همه تبریک گفته و بهترینها را برایتان آرزومندم. در ضمن، عذرخواهی من را به دلیل تاخیر در به روز کردن تاریخنامه پذیرا باشید.

اگرچه مشغله های کاری و فکری بسیاری در طول تعطیلات گریبانگیر من بود اما گاهی از تماشای برنامه های تلویزیونی نیز غافل نبودم. حتماً خوانده اید که یکی از تفریحات پادشاهان در گذشته شکار حیوانات بود. به عنوان نمونه: هنگامی که سپاهیان شاه عباس اول بعد از سرکوب شورش خان احمدخان گیلانی به پایتخت باز می گشت، برای شکار به منطقه رانکوه و دیلمان رفت و به مدت یک هفته به شکار پرداخت و در آن میان نه تنها حیوانات بسیاری شکار شد بلکه افراد زیادی نیز از بین رفتند. در دوره های معاصر و به ویژه دروه حکومت قاجار، شکار حیوانات توسط شخص شاه رواج بیشتری یافت و با مراسم ویژه ای برگزار می شد. ناصرالدین شاه یکی از آن افراد است که درباره مهارت وی در شکار حیوانات داستان ها گفته اند. مدتی قبل تصویری به دستم رسید که در آن احمدشاه قاجار در کنار یک پلنگ شکار شده دیده می شد. متاسفانه برایشان نبود که چه بلایی بر سر حیات وحش می آید.

در گذشته به دلیل چنین رفتارهای نابخردانه حاکمان بخش وسیعی از حیات وحش ما نابود شد اما امروزه متاسفانه به دلیل فقدان آموزش به افراد و اهالی مناطق مجاور سکونتگاه های حیوانات کمیاب و در معرض انقراض و عدم توجه کافی به این موضوعات، هر چند وقت یک بار شاهد اخبار تکان دهنده ای هستیم. حتماً می دانید که یوزپلنگ ایرانی تقریباً منقرض شده و کمپینی تشکیل شده تا به احیای این گونه زیبای ایرانی بپردازند. چند سال پیش بود که در اخبار آمد در یکی از شهرها (دقیقاً اسم شهر را به یاد نمی آورم) یک یوزپلنگ به همراه دو بچه اش توسط اهالی از پای در آمدند و بنابراین آخرین امیدها برای ادامه نسل یوز ایرانی از بین رفت. یا مدتی قبل فیلمی از شکار یک خرس به همراه بچه هایش در فضای اینترنت پخش شد که دل هر سنگ دلی را به درد آورد...

اما اصل ماجرا، شبکه طبرستان (مازندران) در ایام عید مستندی را با عنوان «پلنگ ایرانی» پخش کرد که آزرده خاطر شدم. این مستند به فیلم برداری از حیات پلنگ ایرانی در محدوده رشته کوههای البرز و جنگل های مازندران اختصاص داشت که توسط 4 یا 5 نفر صورت گرفته بود. سراسر این مستند قصه پر درد فقدان آموزش و امکانات را گوشزد می کرد. افرادی که از روی علاقه به حیات وحش ایران جان خود را در معرض خطر قرار داده و با کمترین امکانات ممکن به این موضوع پرداخته بودند. اگرچه کار آن گروه مستند ساز قابل مقایسه با مستندهای خارجی نبود ولی به هرحال شایسته تقدیر است. مشکلات فراوانی در مسیر کار آنها قرار داشت: مناطق دورافتاده و صعب العبور، کمبود امکانات و...

گروه مستند ساز برای اینکه عکسی از پلنگ ایرانی ثبت کنند مجبور بودند تا دوربینی را در مسیری قرار دهند تا اگر پلنگ یا هر حیوان دیگری از جلوی لنز دوربین رد شد تصویر گرفته شود. بنابراین گروه دو هفته صبر می کرد ولی بعد از دو هفته بر می گشت و با کمال تعجب متوجه می شد دوربین در اثر وزش باد یا حادثه دیگر واژگون شده و تلاششان بیهوده بود. یا وقتی دوربین فیلمبرداری را در منطقه کوهستانی و سرد قرار داده بودند تا این بار از رفتار پلنگ فیلمبرداری کنند ولی بعد از دو هفته متوجه می شدند که باتری دوربین به دلیل سرمای زیاد از کار افتاده یا وقتی به طور اتفاقی از صحنه نبرد خرس ها فیلمبرداری می کردند در کمال ناباوری به دلیل رطوبت هوا باتری دوربین از کار افتاد و به قول خودشان یکی از صحنه های نادر زندگی خرس ها از دست رفت و...

قصد ندارم تا به انتقاد از نحوه کار و فیلمبرداری آنها بپردازم بلکه هدف نشان دادن نحوه برخورد با چنین موضوعاتی در کشور ماست. گروه مجبور بود علاوه بر جستجو درباره زندگی پلنگ ایرانی، به آموزش اهالی روستاها نیز بپردازد. وقتی در روستایی برای اهالی درباره پلنگ و خصوصیات آن صحبت می کردند یکی از اهالی صحبت هایی کرد که من را به دوران کودکی برد. یکی از اصطلاحات رایج در مناطق کوهستانی مازندران «پلنگ غرض» است. این اصطلاح به معنای کینه و دشمنی زیاد است. یعنی اگر به پلنگ آسیبی برسانید به هر ترتیبی شده و حتی سال ها بعد نیز پلنگ به سراغ شخص خواهد آمد و به وی آسیب می رساند. اهالی آن روستا هنوز بر این باور بودند. می توان با آموزش صحیح به اهالی ساکن در مجاورت سکونتگاه های حیوانات وحشی به محیط زیست و حیات وحش کمک کرد که متاسفانه چنین نیست.

نکته دیگر، به دلیل اینکه درباره حیات وحش در ایران به طور جدی کار نشده، در این مستند به حیوانات دیگر چون روباه، خرس، گوزن، سمور و غیره نیز پرداخته شده و این نشان دهنده این است که همت عالی می طلبد برای نجات گونه های در خطر انقراض.

تصور کنید گروهی به مدت 5 سال برای تصویربرداری از نحوه زندگی پلنگ ایرانی تلاش کردند و تنها دو تصویر و لحظاتی از زندگی دو پلنگ نر را ثبت و ضبط کردند. گروه همواره در پی ثبت تصویر پلنگ ماده و بچه هایش بودند که موفق به این کار شدند اما دیگر کار از کار گذشته بود. وقتی برای ادامه فیلمبرداری در مناطق کوستانی مشغول بودند به چادر چوپانان منطقه رسیدند. در اوج ناباوری با صحنه ای روبرو شدند که تصورش سخت است. شکارچیان منطقه پلنگ ماده و دو بچه اش را شکار کرده و عکس آن نیز در گوشی چوپانان وجود داشت که گروه با دیدن این صحنه همگی در جای خود نشستند و به تماشای عکس ها پرداختند. راستی بعد از گذشت سال ها از آن تصویر احمدشاه قاجار در کنار پلنگ، هنوز ما تغییری نکرده ایم.

   + محمدجعفر اشکواری ; ۱٠:٥۳ ‎ق.ظ ; جمعه ۱۸ فروردین ۱۳٩۱
comment نظرات ()
BlogLike textcolor="#333333" linkcolor="#2f57a2" backgroundcolor="#ffffff">