تاریخنامه

چیک دُشاندن!

حتماً شنیده اید که باوری در بین برخی از مناطق ایران وجود دارد که برای رفع "چشم زخم"، «تخم مرغ شکستن» را اجرا می کنند. البته این رسم به روش های مختلف اجرا می شود. یکی از رایجترین آنها بدین صورت است که...


ابتدا تخم مرغی را در نمک می غلتانند و سپس با زغال یا مداد، خطی بر روی آن می کشند. سپس فرد مورد نظر را که معتقدند مورد چشم زخم واقع شده را می نشانند و تخم مرغ را دور سر وی می گردانند. کسی که مشغول اجرای این مراسم است تخم مرغ را بین دو انگشت اشاره و شست می گیرد و در حالیکه مطالبی را زمزمه می کند شروع به نام بردن از افرادی می کند که حدس می زند در چشم زخم فرد مورد نظر نقش داشته است. ظاهراً به هنگام خواندن اسم فردی، تخم مرغ می شکند و بدین ترتیب فرد مورد نظر از وضعیت بوجود آمده برای وی رهایی می یابد.

در منطقه اَشکِوَر علیا برای از بین بردن چشم زخم از روش دیگری بهره می گیرند. ابتدا آتشی روشن کرده و صبر می کنند تا آتش تبدیل به زغال شود. سپس کاسه ای را پر از آب کرده و مقداری نمک به آن اضافه می کنند. فرد مورد نظر را نشانده و زغال ها را توسط دو قاشق گرفته و روی سرش می چرخانند. در این بین فردی که زغال را می چرخاند مطالبی را زمزمه می کند. تا جایی که اطلاع یافتم، ابتدا روزهای هفته را ذکر می  گوید: (بدین صورت: شَمبه زا، یِشُمبه زا و...)، اینگونه ادامه می دهد: «هر کی چُم بَزا وی چُم بَتِرکه: هر کی چشم زده، چشماش بترکه. هر کی دِل بَزا وی دل بَترکه: هر کی از ته قلب برای این فرد بدی را خواسته، قلبش بترکه و ...». مرحله بعد بدین صورت است که این مطالب را در حالی ادامه می دهند که نام افراد مختلف را نیز می آورند و زغال را به داخل آب می افکنند. این کار را ادامه داده و هرگاه که اسم فردی خوانده شد و صدای حاصل از برخورد زغال داغ و آب بیشتر و مهیب تر بود، کار را متوقف می کنند و می گویند که فلانی مسبب این چشم زخم بوده است!

به این عمل در اصطلاح اشکوری «چیک دُشاندن» گویند. چیک به معنای جرقه و صدای برخورد آتش با آب و دُشاندن به عمل پرتاب زغال داغ به داخل آب گفته می شود.

اینکه این اعمال درست است یا خیر و یا اینکه واقعاً با انجام چنین اعمالی، بیماری و مشکلی از انسان برطرف می شود، جای بحث و تردید است اما، جالب است امروزه و با پیشرفت های علمی و پزشکی بیشمار در زمینه درمان بیماری ها، باز نه تنها در مناطق دوردست بلکه در بین افراد شهرنشین نیز افرادی هستند که به این روش ها پناه می برند و معتقدند که این روش ها موثر و مفید هستند.

   + محمدجعفر اشکواری ; ۱۱:۳۸ ‎ق.ظ ; جمعه ٢ دی ۱۳٩٠
comment نظرات ()
BlogLike textcolor="#333333" linkcolor="#2f57a2" backgroundcolor="#ffffff">