تاریخنامه

بلا به دور

پالمیرا یا تدمر یکی از مناطق باستانی شام به شمار می‌رود که اکنون در استان حُمص در کشور سوریه واقع است. این منطقه را در گذشته «عروس کویر» می‌خواندند، زیرا در میانه راه تجاری مصر و شام و بین النهرین قرار داشت. آثار تاریخی فراوانی در پالمیرا وجود دارد که نشان از قدمت و آبادانی آن در گذشته دارد. مجموعه باستانی با ستون‌ها و سرستون‌های بزرگ و طاق‌های سنگی چشم هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. این شهر یادآور فرمانروایی ملکه زنوبیا بر بخش‌های وسیعی از شرق دنیای پیش از اسلام است.

 و اما بعد....

ادامه مطلب
   + محمدجعفر اشکواری ; ۱۱:٤٠ ‎ب.ظ ; جمعه ۱ خرداد ۱۳٩٤
comment نظرات ()

حاجب (پرده دار)

«پرده دار باید مردی میانسال باشد در فاصله میان سی سال و پنجاه سال که کارها را به تجربت دریافته باشد و یا پیری باشد خودنگهدار و روزگارآزموده با دوراندیشی و خردی که او را به سوی صواب راهنمون شود تا بداند که چه را انجام دهد و چه را ترک کند، این شخص باید خوش چهره باشد، راه های درآمد و بیرون‌شد را بداند و اطرافیان را در کارهایی که به عهده دارند مرتب کند، بدانگونه که هیچکس از آنها از حد خویش تجاوز نکند، و آنچه که تحمل آن را ندارد بر او تحمیل نشود. ایشان را چنان مراعات کند که به تحفظ در کارها و مداومت بر خدمت بی هیچ اخلالی، و بی هیچ سهل انگاری بپردازند».

ابوالحس هلال بن محسن صابی، رسوم دارالخلافه، ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، ص 53.

   + محمدجعفر اشکواری ; ۱٠:۳٦ ‎ب.ظ ; پنجشنبه ۱٠ اردیبهشت ۱۳٩٤
comment نظرات ()

عطار نیشابوری (618-540 ق.)

«چند جویی در جهان یاری ز کَس             یک کَسَت در هر دو عالم یار بس

تو چو طاوسی بدین ره در خرام               کانـــدرین ره کـم نیایـی از مــگس

مرد باش و هر دو عالم ده طلاق               پـای در نه زانـکه داری دست رس

گر برآری یک نفس بی عشق او               از تـو بـا حـضرت بنـالد آن نفــس

هر نفس سرمایهٔ صد دولت است             تا کی اندر یک نفس چندین هوس

سرنگونساری تو از حرص توست              بـاز کـش آخـر عنـان را بـاز پـس

تا ز دانگی دوست تر داری دودانگ           نیستی تو این سخن را هیچ کَس

گر گهر خواهی به دریا شو فرو               بر سر دریا چه گردی همچو خَـس

بر در او گر نداری حرمتی                      چـون توانـی رفـت راه پر عَسَس

چون تو ای عطار حرمت یافتی              بر سر افـلاک تـازانـی فَـرَس»

(25 فروردین، روز بزرگداشت فریدالدین ابوحامد محمد بن ابوبکر ابراهیم بن اسحاق عطار کَدکَنی نیشابوری مشهور به عطّار نیشابوری، عارف و شاعر نامی است).

 

   + محمدجعفر اشکواری ; ٤:٠٤ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ٢٥ فروردین ۱۳٩٤
comment نظرات ()

اندر فواید علم تاریخ

«فبعد بدان اَیدَکَ اللّهُ تَعالى بِفَضله الکَریم که علم تواریخ از علوم ضروریه است. چنانک شاعر تعداد علوم ضروریه عربیه را در یک بیت ذکر کرده است:

         نحو و عروض و قافیه                 شعر و لغت، انشاء و صرف

        خط و معانی و بیان                    تاریــخ و عـلم اشتـقـاق

تا کسى بر احوال گذشتگان عالم واقف نشود، از فواید «العلم علمان: علم الأبدان و علم الأدیان» بیبهره و بی‏نصیب خواهد بود. زیرا که مسافران عالم و حاضران این دم بر سه قسم‏ اند: کقوله تعالى‏: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ». انبیاء و اولیاء [که‏] خلاصه موجودات و برگزیده کاینات‏ اند از جمله سابق بالخیرات مى ‏باشند. و فرعونیان و نمرودیان و متابعان شیطان، ظالم نفس خوداند. کما قال جَل ذکره‏: «إِنَّ اللَّهَ لا یَظْلِمُ النَّاسَ شَیْئاً وَ لکِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ». و سایر اهل عالم مقتصدانند که اگر صحبت اخیار اختیار کنند، ازجمله ابرار شوند و به ناز و نعمت جنان واصل گردند که‏ «إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِی نَعِیمٍ». و اگر در صحبت اشرار مواظبت نمایند، ازجمله فجار و اهل نار گردند که‏ «وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِی جَحِیمٍ». نعوذ باللّه من عذاب اللّه.

و علم تاریخ مخبر و مبنى است از احوال طوایف ثلاثه. پس هرکه علم تاریخ را ضبط کند و بر اطوار سابق بالخیرات واقف گردد بداند که عمل خیر ایشان، ترک هواى نفسانى و لذات جسمانى است. مثل کم‏ خوردن و کم گفتن و ترک راندن شهوت کردن و متابعت شیطان رجیم نکردن و مضمون قول قائل کریم که‏ «وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى‏ فَیُضِلَّکَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ‏» را نصب العین گردانیدن است و این جمله موجب ازدیاد ایمان و صحت ابدان و رفع و دفع آلام و اسقام ایشان است».

(سید ظهیرالدین بن سید نصیرالدین مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، ص 5-4).

   + محمدجعفر اشکواری ; ۱٢:٤۳ ‎ب.ظ ; جمعه ٢۱ فروردین ۱۳٩٤
comment نظرات ()

عزیزالدین نَسَفی (قرن هفتم هجری)

عبدالعزیز بن محمد نَسَفی معروف به عزیزالدین نسفی از عرفای برجسته سده هفتم هجری. همانگونه که از نامش پیداست، از اهالی نَسَف یا نَخشب در ماوراءالنهر (فرارود) بود. ولادت وی را حدود سال 596 ق می‌دانند. نسفی در رجب سال 671 ق جلای وطن کرد. در ایران ابتدا به مناطق شمالی رفت، سپس راهی جنوب شد و بعد از کرمان، شیراز و اصفهان، سرانجام در شهر ابرکوه ساکن شد. ظاهراً تا پایان عمر خود در این شهر و در منطقه‌ای به نام «کوه ابراهیم» حضور داشت

ادامه مطلب
   + محمدجعفر اشکواری ; ۸:۱٠ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٢٤ اسفند ۱۳٩۳
comment نظرات ()

آرامگاه ملا حسن کاشی

مراد ماه امسال مسافرتی به شهرستان سلطانیه داشتم و تصاویر متعددی از بناهای تاریخی آنجا تهیه کردم. آرامگاه ملا حسن کاشی یکی از این موارد است.

مولانا حسن بن محمود کاشانی آملی معروف به «حسن کاشی» عارف و شاعر دربار سلطان محمدخدابنده (اولجایتو) (حکـ 703-683 ق) بود. درباره این که بنا در چه دوره‌ای ساخته شده اختلاف نظر وجود دارد، برخی آن را مربوط به دوران اولجایتو و برخی دیگر آن را مربوط به دوران شاه طهماسب صفوی (حکـ 984-930 ق) می‌دانند.

 

ادامه مطلب
   + محمدجعفر اشکواری ; ۱٢:۳٩ ‎ب.ظ ; جمعه ٢٤ بهمن ۱۳٩۳
comment نظرات ()

عجایب نگاری ابن فقیه در البلدان

چکیده:ابن خرداذبه (د.ح272ق) و ابن رسته (د.290 ق)  پیش از ابن فقیه به عجایب نگاری به عنوان یکی از گونه های جغرافیانگاری وصفی در جهان اسلام توجه کردند اما ابن فقیه در البلدان، علاوه بر اطلاعات تاریخی و جغرافیایی برای اولین بار در سطحی وسیع تر به عجایب نگاری پرداخت. پژوهش حاضر می کوشد با روشن ساختن مواد گوناگون عجایب نگاری، تقسیم بندی انواع عجایب و نحوه ارائة عجایب در البلدان همچنین بررسی منابع ابن فقیه و افرادی که از مطالب وی استفاده کرده اند  به تبیین جایگاه البلدان در سیر تاریخی عجایب نگاری در تمدن اسلامی بپردازد. بررسی ها نشان می دهد که ابن فقیه از طرفی سنت نگارش عجایب سرزمین‌ها را ادامه داد و از طرف دیگر با تکیه بر منابع پیشین و جمع‌آوری اطلاعات از مناطق مختلف به ویژه ایران بر رونق عجایب نگاری افزود. به همین دلیل البلدان پیش درآمدی بر عجایب نگاری های قرون بعدی قرار گرفت.

واژه های کلیدی: البلدان، ابن فقیه، عجایب نگاری، عجایب البلدان، جغرافیا.

محمدجعفر اشکواری، فصلنامه تاریخ اسلام، شماره چهارم، زمستان 1392، ص 75-100.

http://hiq.bou.ac.ir

 

   + محمدجعفر اشکواری ; ٧:٤۱ ‎ب.ظ ; پنجشنبه ٢٥ دی ۱۳٩۳
comment نظرات ()
← صفحه بعد
BlogLike textcolor="#333333" linkcolor="#2f57a2" backgroundcolor="#ffffff">